اعلام تاسیس رشته تخصصی طب سنتی ایران، نور امید را در دل عاملان و علاقه مندان این رشته روشن کرد، اما این فروغ چندان نپائید و شعله این شمع آنقدر تصنعی و غیر واقعی بود که در همان لحظات اول خاموش شد.
سیاست های اتخاذ شده در ارتباط با طب سنتی، به خصوص در وزارت بهداشت، بگونه ای طراحی شده است که تیشه به ریشه ی طب ایرانی خواهد زد و در ورای این نام و عنوان دهن پرکن، مکانیزم هائی براه افتاده است که با سیاستی دو گانه در عین طرفداری ظاهری، تخریبی باطنی در جریان است.

شاید خواننده این سطور تصور کند که ما قصد تاختن و تخریب وجهه داریم، اما دلایل ما را اگر به گوش دل بشنوید و با دیدی منصفانه بنگرید، حقانیت این ادعا را در خواهد یافت.
در بخش اول این مقاله دلایل ما از چهار منظر 1) عنوان رشته، 2) پذیرش دانشجو، 3) برخورد با اطباء سنتی و 4) سیستم نظارتی ارائه گردید. در بخش دوم نیز از جنبه های دیگری به این موضوع پرداخته شده است:


5.    سیستم آموزشی
تا به حال هرچه از این مولود ناقص الخلقه گفتیم، جای تامل دارد اما سیستم آموزشی، یا سر این نوزاد هم بی اشکال نیست. اگر بخواهیم تعبیری درخور موضوع بیان کنیم باید گفت دچار نوعی میکروسفالی است آشفتگی موجود در واحد های درسی، تغییرات مداوم آنها، وضعیت مدرسین، شکایات و سرگردانی دانشجویان، تفاوتهای بسیار آشکار در بین مدرسین در بدیهی ترین موضوعات درسی، افسردگی دانشجویان به دلیل عدم دستیابی به مطالب درخور توجه و کاربردهای بالینی، عدم ضابطه ی مشخص در گزینش مدرسین، دخالت سلیقه ی افراد و بعضی مصالح در برخورد با افراد توانمند، حلقه ی تنگ و نفوذ ناپذیر مدرسین این رشته و دهها مطلب، افسوس برانگیز دیگر، موجب شده است که با کمال تاسف از قافله کشورهای دیگر در تدوین و تدریس طب سنتی سالهای سال عقب بمانیم.
و اگر تلاش و زحمات بی شائبه و شبانه روزی پزشکان و طبیبان سنتی خارج از سیستم دانشگاهی نبود آثاری در خور توجه از این مکتب پزشکی بر جای نمی ماند، ضوابط دقیق ساختار آموزشی هنوز تعریف درخور تاملی نشده است که بقول حافظ؛ خطا اینجاست!!


6.    عدم آموزش بالینی
مهمترین جنبه ی آموزش طب تخصصی، آموزش مفاهیم در بالین بیمار است. شکی نیست که رازی اولین بنیانگذار آموزش بالینی یا راندهای صبحگاهی بوده است، در کتاب تاریخ پزشکی ایران آمده است که، استاد همراه با دانشجویان سال اول تا آخر بر بالین بیمار حاضر می شدند و پس از آنکه شرح حال و معاینات بیمار انجام می شد از دانشجویان سال اول شروع می شد و نظر خود را در تشخیص بیماری می دادند و اگر یکی از آنها عاجز می شد، سال بالاتر شروع می کرد تا نهایتاُ به خودرازی می رسید(5).
پزشکان نابغه ی ایران زمین بنیانگذاران آموزش بالینی بوده اند؛ شیوه ای که بعدها مورد استفاده ی اروپائیان قرار گرفت هر چند تعداد قابل توجهی از مسئولین مرتبط با طب سنتی به هیچ صورت آنرا در خور آموزش بالینی نمی دانند، اما پزشکانی که طب را در دانشکده ها پزشکی فرا گرفته اند، می دانند بدون همراهی و حرکت گام به گام با استاد در بالین بیمار و شروع از شرح حال و معاینه و رسیدن به تشخیص و درمان، آموزش، پزشکی مفهومی ندارد و به همین دلیل است که در حال حاضر آموزش بالینی طب سنتی اصولاً محلی از اعراب ندارد، چه آنرا در خور ندانند و چه خود اصول آموزشی را ندانند، ظاهراً تفاوتی به حال طب سنتی ایران ندارد که در هر دو صورت مهمل باقی مانده است.

7.    عدم تعریف کارآزمایی بالینی
به علت سیستم PhD و عدم توجه به شاخص بالینی طب سنتی ایران، ورود آن به به کارآزمایی های بالینی استاندارد(RCT) نیز جزو مواردی است که ضرورتی برای آن احساس نمی شود، تعریف جایگاه طب سنتی ایران در بین علوم تجربی و پزشکی و چگونگی ورود آن به کارآزمایی های بالینی که کلید خود نمایی این مکتب عظیم طبی در سراسر جهان است، چنان در هاله ای از ابهام است مقالات اکثر دانشجویان به علت نقص در تعاریف اولیه و پایه که وارد متغیرهای تحقیق می شود از مراجع مربوطه مهر برگشت می خورد. و چون نیازی به تاسیس این بخش احساس نمی شود و نشده است. طب سنتی ایران به طور کلی از گردونه ی تاثیرگذاری عملی و بالینی به کنارگذاشته می شود و برگه برنده آزمون تجربی که در سراسر جهان دال بر ارزشمندی و استحکام یک سیستم پزشکی است، در این مورد انجام نمی گردد و نهایت آنکه چون جواز ورود به عرصه ی رقابت داخلی و خارجی از آن گرفته می شود، عملاً زمین گیر و ناتوان معرفی خواهد شد

8.    عطاریها و حذف نامحسوس آنها به عنوان استراتژی PhD طب سنتی
تحت عنوان زنده شدن طب سنتی، عاملان و پایه های آن باید سرنگون شوند، این تعارض عمقی و عملکردی را در سایر بخش های این رشته به چشم دیدیم. عطارها حلقه ی واسط ارتباطی بین مردم و فراهم آورندگان داروهای گیاهی و طبیعی هستند، عطارها جزء لاینفک سیستم طب سنتی و طبیعی بوده اند و خواهند بود، این گروه در حقیقت بازیگر نقش فرهنگی و اقتصادی قابل توجهی بوده اند، کشاورزان و پرورش دهندگان گیاهان دارویی با کشت و جمع آوری آنها، و عرضه به عطاری ها آنرا به دست پزشکان و عاملان طب سنتی و تمامی مردم می رسانند به این طریق آگاهی و علم به گیاهان دارویی در طی سالیان از روستاها گرفته تا بزرگترین شهرها حفظ می شد و زمینه ی اشتغال وسیعی برای اقشار روستایی و شهری فراهم می شد.
عطاری ها تبلور دسترسی آسان مردم به طب سنتی و طبیعی است، نکته ای که از چالش های بسیار مهم سازمان بهداشت جهانی است که در استراتژی طب سنتی به عنوان یکی از نکات کلیدی مطرح شده است. تسهیل دسترسی مردم به خدمات طب سنتی است راه حل این چالش برقرار ساختن نظام عطاریهاست. عطاری ها نماد پزشکی مردمی یا فرهنگ فراگیر سلامتی در بین مردم هستند، قطع این حلقه و فروپاشی سیستم عرضه ی گیاهان ارزشمند دارویی، نهایتاً ضربه ی جبران ناپذیری بر پیکره ی طب سنتی ایران وارد می کند.

و اما سخن ما

از دیدگاه ما به جهت زنده ساختن مجد و عظمت ایرانیان بویژه در زمینه ی طب اعجاز انگیز ایران با گنجینه ای لایتناهی از داروها و روش های درمانی، لازم است که با دیدی عمیق تر به ترمیم و بازسازی و عرضه ی آن اهتمام ورزیم.
در این مورد اولین گام، تعیین جایگاه طب سنتی ایران در نظام بهداشتی درمانی کشور و میزان دخالت آن در سلامت مردم و درمان بیماریهاست.
گام دوم تعریف سیستمی منظم و دقیق از ساختار تئوریک یا علمی و ساختار کاربردی یا عملی آن می باشد که در تدوین نظام آموزش بالینی خود را به خوبی نشان می دهد
و گام سوم ایجاد شبکه ی وسیع عاملان و کاربران طب سنتی در قالب نظام حکما و عطاران با تعیین شاخص های دقیق و ضوابط اصولی هر قشر می باشد و از این جهت آماده ی ارائه ی طرح های خود با جزئیات کافی و وافی می باشیم تا توانسته باشیم سهم کوچکی از دین خود را در خدمت به جامعه ی بزرگ ایران ادا کرده باشیم.


منابع:
1. آریانپور عباس فرهنگ یک جلدی انگلیسی به فارسی نشر امیرکبیر صفحه ی 793
2. PhD: an advanced university degree that you recive when you compelet a piece of research in to a special subject Oxford Word power dictionary p409
3. WHO: استراتژی طب سنتی ترجمه ی دکتر حسین رضایی زاده نشر دانشگاه علوم پزشکی تهران صفحه ی 22
4. همان مرجع صفحه ی 103
5. نجم آبادی محمود، تاریخ تاریخ طب در ایران پس از اسلام به نقل از فهرست ابن الندیم صفحات 314-312 نشر دانشگاه تهران